صفحه نخست

مجله اینترنتی روان تنظیم

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

============================

֎ جدید ֎

● مجموعه انتشارات روان تنظیم ●

مجله اینترنتی روان تنظیم (تخصصی)	پژوهشی-نظریه پردازی
اندیشکده روان تنظیم	ایده پردازی
مجله اینترنتی یادگیری و آموزش (روان تنظیم)	یادگیری و آموزش
مجله اینترنتی خلاقیت (روان تنظیم)	خلاقیت
مجله اینترنتی کسب و کار (روان تنظیم)	کسب و کار
مجله اینترنتی آموزش و پرورش مدرن	کاربردی – پرورشی
مجله اینترنتی تجربه لذت بخش زندگی	روانشناسی عمومی و توسعه فردی

● مقالات جدید ●

ویژگی‌ها خانوادهٔ کارآمد

فرصت‌ها و چالش‌های خانواده

مروری نظام‌مند بر فراتحلیل‌های خودتنظیمی

باور به خودکارامدی در جستجوی موفقیت

خلاقیت و دگرگونی فرهنگی

تعریف یادگیری از دیدگاه ریچارد مایر

رویاهای شبانه: آرزوهای خفته یا تحلیل اطلاعات

سازنده‌گرایی شناختی و اجتماعی

حکمت عملی: تعامل علم و فناوری

سازنده‌گرایی و عاملیت فراشناختی

ضرورت توجه علمی به خواندن آموزشگاهی

نقدی درون‌پارادایمی بر رویکرد آموزشی سازنده‌گرایانه

دلیل واقعی فروپاشی زیر فشار

گونه‌شناسی‌های نوین، ساختارهای تازه و مسیرهای پژوهشی رو به رشد خلاقیت

بلوغ علمی حوزهٔ مطالعاتی خلاقیت و نوآوری

خلاقیت و نوآوری

֎ نقدی درون‌پارادایمی بر رویکرد آموزشی سازنده‌گرایانه ֎

پیش‌درآمدی بر ماهیت سازنده‌گرایی

در قلمرو گستردهٔ نظریه‌های یادگیری، سازنده‌گرایی (constructivism) جایگاهی ویژه یافته است؛ رویکردی که در چند دههٔ اخیر نه فقط به‌عنوان یک نظریهٔ شناختی، بلکه به‌مثابهٔ جهان‌بینی غالب در نظام‌های آموزشی بسیاری از کشورها درآمده است. این رویکرد که ریشه در اندیشهٔ فیلسوفانی چون ایمانوئل کانت و ژان پیاژه دارد، بر این اصل بنیادین استوار است که یادگیری، فرایندی فعال و معناساز است؛ بدین مفهوم که دانش‌آموزان صرفاً دریافت‌کنندگان منفعل اطلاعات نیستند، بلکه با تکیه بر پیش‌دانسته‌ها و تجربیات پیشین خود، به‌طور مستمر به ساخت و بازسازی معنا در ذهن خویش می‌پردازند. با این حال، آنچه این نظریهٔ یادگیری را به عرصهٔ آموزش عملی کشانده است، مسیری پرفرازونشیب و آکنده از چالش‌های حل‌نشده بوده که نه‌تنها متوجهِ عملِ تدریس است، بلکه دامنِ پژوهش‌های تربیتی، سیاست‌گذاری آموزشی و حتی فلسفهٔ تعلیم و تربیت را نیز دربرمی‌گیرد. آنچه در ادامه می‌آید، کاوشی است در اعماق این چالش‌ها از منظر درون‌گفتمانی؛ نقدی که نه از بیرون و از موضعی مخالف، بلکه از دلِ خودِ رویکرد سازنده‌گرا برمی‌خیزد و درصددِ هشدار دربارهٔ انحرافاتی است که ممکن است این نظریهٔ غنی و پویا را به جزمی ایستا و تحمیلی بدل کند.     ادامه مطلب

֎  نظارت بر تلاش: دانش‌آموزان چگونه بر تلاش خود نظارت می‌کنند؟

چکیده: دانش‌آموزان تلاش خود را عمدتاً از طریق قضاوت‌های فراشناختی و ادراک خود از تلاش ذهنی نظارت می‌کنند. این فرایند دوطرفه است: تلاش درک‌شده بر قضاوت‌های یادگیری و اعتمادبه‌نفس تأثیر می‌گذارد و این قضاوت‌ها نیز به نوبه‌ی خود، نحوه‌ی تخصیص تلاش در آینده را هدایت می‌کنند. مدل «نظارت و تنظیم تلاش» (EMR) که ترکیبی از نظریه‌ی خودتنظیمی و نظریه‌ی بار شناختی است، نحوه‌ی نظارت، تنظیم و بهینه‌سازی تلاش توسط دانش‌آموزان را توضیح می‌دهد (د بروین و همکاران، ۲۰۲۵؛ د بروین و همکاران، ۲۰۲۰).   ادامه مطلب

============================

֎  خودتنظیمی در عصر دیجیتال: توجه، یادگیری عمیق و بازآفرینی شناختی

در روزگاری که دسترسی بی‌سابقه به اطلاعات به فراوان‌ترین پدیده و توجه به کمیاب‌ترین منبع تبدیل شده است، معلمان با چالشی تازه روبرو شده‌اند: جلب و حفظ توجه دانش‌آموزان در میدان رقابتی که شبکه‌های اجتماعی، محتوای آنی و جریان‌های پیوستهٔ دیجیتال برای تصاحب انرژی ذهنی آن‌ها می‌تازند. این وضعیت، که می‌توان آن را «اقتصاد توجه» در آموزش نامید، معلمان را در موقعیتی قرار می‌دهد که نه تنها با محتوای درسی، بلکه با تمام دنیای دیجیتال رقابت کنند.     ادامه مطلب

֎  ارزشیابیِ توانمندساز: بازنگری در ارزشیابی آموزشی

ضرورت و بستر علمی بازنگری: زمان برای بازنگری اساسی در مبانی ارزشیابی آموزشی فرا رسیده است. دو حوزهٔ علمی کلیدی ــ علوم شناختی که درک ما را از ماهیت یادگیری دگرگون ساخته، و علوم سنجش که توانایی ما را در تحلیل داده‌های پیچیده افزایش داده است ــ به بلوغ نظری و فنی لازم دست یافته‌اند. این دو پیشرفت هم‌زمان، امکان طراحی نظام‌های ارزشیابی دقیق‌تر، معنادارتر و هم‌سو با ماهیت واقعی یادگیری را فراهم می‌کنند.       ادامه مطلب

============================

بلوغ علمی حوزهٔ مطالعاتی خلاقیت و نوآوری

حوزهٔ مطالعاتی خلاقیت و نوآوری به بلوغ علمی قابل توجه ی رسیده و در این نقطهٔ تاریخی، نیاز به گردآوری نظام مند دانش موجود، تحلیل روندهای جاری و ارائهٔ چشماندازی برای تحقیقات آینده احساس میشود. بر تمایز مفهومی میان «تولید ایده» (خلاقیت) و «اجرای ایده» (نوآوری) تأکید می شود و تنوع روش شناختی یکی از عوامل رشد این حوزه است. ادامه مطلب

============================

خواندن فرایندی مادام‌العمر

درک یادگیری خواندن به‌عنوان یک فرایند مادام‌العمر، پیامدهای قوی و الزام‌آوری در مورد چیستیِ خودِ «خواندن» دارد. به‌ویژه، این بدان معناست که ماهیت خواندن، با رشد و تحول خواننده تغییر می‌کند. همان‌طور که استرنگ و همکارانش بیان کرده اند:«از تولد تا پیری، هر دوره از زندگی، سهم خود را در توسعهٔ توانایی‌های خواندن، علایق و نگرش‌های مرتبط با آن ایفا می‌کند. توانایی خواندن، به‌عنوان بخشی از تحول کلی فرد، با رشد علایق و توانایی عمومی او، و همچنین با چالش‌های ناشی از تکالیف خواندنی که در هر سطح آموزشی، به‌تدریج پیچیده‌تر و دشوارتر می‌شوند، افزایش می‌یابد.»  ادامه مطلب

============================

چرخۀ شش مرحله ای خلاقیت

چارچوبی نوین برای بهره گیری از فرایندهای شناختی ناخودآگاه

نکته های کلیدی: فرایندهای شناختی ناخودآگاه به عنوان منبعی مهم برای تفکر خلاق و بینش های ناگهانی شناسایی شده اند. تفکر خلاق با کاهش فعالیت در قشر پیشانی چپ و همزمان افزایش فعالیت در قشر پیشانی راست، تقویت میشود. افزایش برانگیختگی ناخودآگاه و کاهش برانگیختگی هشیارانه – به ویژه از طریق دستیابی به حالت تفکر منفصل و قطع موقت ارتباط با محرکهای بیرونی – مکانیزمی کلیدی برای اجازه دادن به ایده ها جهت ظهور طبیعی است.

ایدهٔ اصلی سه مؤلفهٔ بنیادین برای تقویت خلاقیت وجود دارد:      ادامه مطلب

============================================

مروری بر مدل فراشناختی-عاطفی خودتنظیمی یادگیری (MASRL)

مدل فراشناختی-عاطفی خودتنظیمی یادگیری (MASRL) که نخستین بار در سال ۲۰۱۱ توسط آناستازیا افکلیدس معرفی شد، یکی از نظریه‌های تأثیرگذار در حوزه روان‌شناسی تربیتی به‌شمار می‌رود که با تأکید بر تعامل پویای فراشناخت، انگیزش و عواطف، نگاهی نوین به فرآیند یادگیری ارائه می‌دهد. افکلیدس و شوارتز (۲۰۲۴) در مقاله‌ای با عنوان «مرور دوباره مدل فراشناختی-عاطفی خودتنظیمی یادگیری: خاستگاه‌ها، تحول و جهت‌های آینده» به بازبینی این مدل پرداخته و ساختار دو سطحی آن را تبیین می‌کنند: سطح شخص (شامل باورهای فراشناختی، خودپنداره، انگیزش و هیجانات به‌عنوان صفات پایدار) که خودتنظیمی بالا به پایین را هدایت می‌کند، و سطح تکلیف × شخص (شامل تجارب فراشناختی و حالت‌های عاطفی برخط) که از طریق فرآیندهای نظارت و کنترل، خودتنظیمی پایین به بالا را امکان‌پذیر می‌سازد. این مدل برخلاف رویکردهای سنتی که این سازه‌ها را مستقل از یکدیگر می‌نگریستند، بر تعامل تنگاتنگ و دوسویه میان آنها تأکید دارد و تجارب فراشناختی را نه‌تنها شناختی، بلکه دارای بار عاطفی و انگیزشی می‌داند که بازخورد لحظه‌ای از پیشرفت یادگیری را فراهم می‌آورند.

در ادامهٔ تحولات نظری این مدل، افکلیدس، گونیدا و کیکاس (۲۰۲۶) در مقاله‌ای با عنوان «فرآیندهای فراآنگیزشی در خودتنظیمی یادگیری: کاوش در پیامدها برای پژوهش، نظریه و عمل آموزشی» گام مهمی در توسعۀ MASRL برداشته و مفهوم فراآنگـیزش را به‌عنوان مؤلفه‌ای مکمل به آن افزوده‌اند. بر اساس این بسط نظری، فراآنگـیزش در سه شکل ظاهر می‌شود: دانش فراآنگـیزشی (باورهای پایدار دربارۀ ماهیت انگیزش و راهبردهای تنظیم آن) که در سطح شخص جای می‌گیرد، و تجارب فراآنگـیزشی (احساسات لحظه‌ای درباره وضعیت انگیزشی) و راهبردهای تنظیم انگیزش (اقدامات عمدی برای حفظ یا تغییر انگیزه) که در سطح تکلیف × شخص عمل می‌کنند. این توسعه، مدل MASRL را به چارچوبی جامع‌تر تبدیل می‌کند که هم‌ارز فراشناخت را برای انگیزش نیز در نظر دارد و امکان طراحی مداخلات آموزشی هدفمندتر، شناسایی دقیق‌تر تجارب یادگیرندگان، و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند یادگیری تحلیلی و هوش مصنوعی را برای سنجش و پشتیبانی از خودتنظیمی یادگیری فراهم می‌آورد.

ادامه ...

=====================================

انگیزش و مشارکت تحصیلی در فرایند یادگیری

پیوندی بنیادی

چکیده

انگیزش و مشارکت تحصیلی، دو مؤلفه‌ی بنیادین در فرایند یادگیری هستند که کیفیت آن را به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهند. پژوهش‌های معاصر در حوزه‌ی روان‌شناسی تربیتی نشان می‌دهند که نه تنها میزان انگیزش، بلکه نوع آن (خودمختار در برابر کنترل‌شده) و نحوه‌ی چارچوب‌بندی اهداف یادگیری، تعیین‌کننده‌ی اصلی کیفیت پیامدهای تحصیلی هستند. این مقاله، با مرور نظام‌مند و تحلیل مفهومی چند پژوهش کلیدی در این حوزه، به بررسی ابعاد مختلف انگیزش (درونی، بیرونی، خودمختار و کنترل‌شده) و ارتباط آن با ابعاد گوناگون مشارکت تحصیلی (رفتاری، عاطفی، شناختی و عاملیتی) می‌پردازد. همچنین، نقش مداخلات آموزشی همچون یادگیری تجربی، بازی‌وارسازی و مطالعات موردی در ارضای نیازهای روان‌شناختی بنیادین (خودمختاری، شایستگی و ارتباط) و ارتقای انگیزش و مشارکت کیفی، مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که طراحی آگاهانه‌ی محیط‌های یادگیری، با تأکید بر محتوای درونی اهداف و فراهم‌آوری زمینه‌های انتخاب، چالش و تعلق، می‌تواند به‌طور معناداری انگیزش خودمختار و مشارکت اصیل را در فراگیران تقویت کند و در نهایت به یادگیری عمیق‌تر و پایدارتر منجر شود. این مقاله با ارائه‌ی شکاف‌های پژوهشی موجود و پیشنهاد مسیرهای آینده، به‌دنبال ایجاد پلی میان نظریه و عمل در حوزه‌ی انگیزش و مشارکت تحصیلی است.

ادامه ...

مجله اینترنتی روان تنظیم

Online Journal of Ravantanzim

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

مدیر مسئول: محمود دلیر عبدی نیا

روانشناس تربیتی با دیدگاه شناختی

دانش آموخته دانشگاه تهران

اولین مربی شناختی در ایران

لطفا نظرات و پیشنهادات خود را از طریق بخش نظرات مجله اینترنتی روان تنظیم و یا از طریق ایمیل برای ما ارسال کنید.

استفاده از مطالب ارائه شده در این پایگاه، صرفا با ذکر منبع آزاد می باشد.