مطالعه هیجان

صفحه نخست   عملکرد برتر   آموزش و یادگیری   یادگیری خود تنظیم   فراشناخت 

 مطالعه-خواندن   انگیزش و هیجان   سنجش و ارزشیابی   عصب روانشناسی

جمعه - 09 آبان 1404

مجله اینترنتی روان تنظیم

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

عنوان اصلی

مطالعه هیجان

مطالعه هیجان در مجله اینترنتی روان تنظیم توضیح می‌دهد که چگونه هیجان ها به ما کمک می‌کنند تا به دنیای اطرافمان پاسخ دهیم و برای وجود ما اساسی هستند. مطالعه هیجان درک دقیقی از هیجان های اصلی انسان - ترس، غم، خشم، انزجار، گناه، شرم و شادی - ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه با آنها زندگی کنیم و چگونه مشکلات مربوط به آنها را حل کنیم. تله های هیجانی مشخص می کنند وقتی در پاسخ دادن به شیوه‌های غیرمفید گیر می‌کنیم چه اتفاقی می‌افتد و چگونه از این تله ها خارج شویم. مطالعه هیجان ها مبتنی بر علم هیجان ها و درمان شناختی رفتاری است، جایگزین قدرتمندی برای تشخیص سلامت روان ارائه می‌دهد. مثال‌ها و تمرین‌های ارائه شده به کاربرد ایده‌ها در زندگی روزمره و دستیابی به سلامت و شادی کمک می کنند.

این راهنمای آسان برای مطالعه، به هر کسی که به هیجان ها علاقه‌مند است یا با مشکلات رایج سلامت روان دست و پنجه نرم می‌کند، کمک می‌کند تا نحوه عملکرد هیجان ها را بهتر درک کند و سلامت روان و رفاه عاطفی خود و دیگران را بهبود بخشد. همچنین منبعی ارزشمند برای کسانی خواهد بود که در حرفه‌های مراقبتی کار می‌کنند.

من یک روانشناس تربیتی هستم. روانشناس تربیتی کسی است که ایده‌های روانشناسی دانشگاهی را در مورد جمعیت «آموزشگاهی» - افرادی که در حال یادگیری، آموختن و تربیت یافتن هستند - به کار می‌برد. در مقابل، روانشناس بالینی کسی است که ایده‌های روانشناسی دانشگاهی را در مورد جمعیت «بالینی» - افرادی که در حال مبارزه با چالش های زندگی هستند - به کار می‌برد. برای تبدیل شدن به یک روانشناس بالینی، باید مطالعات زیادی انجام دهیم. شاید بیش از 10 سال را باید صرف مطالعه روانشناسی و کاربرد آن در مورد افرادی که با مشکلاتی روبرو هستند انجام داد. با این حال، تقریباً تمام آنچه در مطالعه هیجان خواهید خواند، حاصل مطالعه شخصی است. به جز مطالب مقدماتی، هیچ کس آن را به من یاد نداده است، موضوع هیچ یک از ماژول‌های هیچ یک از مدارک تحصیلی من نبوده و هیچ کس واقعاً هرگز آنها را یه من آموزش نداده است. من یک مدرک کاردانی در گفتار درمانی، یک مدرک کارشناسی در کودکان استثنایی، یک مدرک کارشناسی ارشد در روانشناسی تربیتی دارم و دوره دکترای روانشناسی تربیتی من نیز هنوز به سرانجام نرسیده است.

هیجان ها - به طرز عجیبی - بخشی از آنچه ما به عنوان روانشناس مطالعه می‌کنیم، نیستند. ما شناخت (افکار)، حافظه، رشد کودک (اما بدون تمرکز قوی بر رشد عاطفی) و رفتار حیوانات را مطالعه می‌کنیم. ما انواع مختلف درمان (درمان شناختی رفتاری، درمان شناختی تحلیلی، درمان سیستمیک) و اختلالات را مطالعه می‌کنیم. ما علائم افسردگی، اضطراب، اسکیزوفرنی را یاد می‌گیریم؛ ما در مورد درمان این مشکلات یاد می‌گیریم. اما در هیچ کجای این موارد، در مورد هیجان ها چیزی یاد نمی‌گیریم.

این موضوع برای من به عنوان یک مسئله واقعی بود. من در مدارس ابتدایی، راهنمایی قدیم، و دبیرستان های جدید کار کرده ام. جوانان با مشکلاتی به من مراجعه می‌کردند و من در تشخیص تفاوت بین آنچه «عادی» و آنچه «غیرعادی» بود، مشکل داشتم. چگونه می‌توانستم تشخیص دهم که چه چیزی «عادی» است اگر نمی‌دانستم هیجان ها چگونه کار می‌کنند، برای چه هستند، وقتی به شیوه‌های سالم و مفید عمل می‌کنند، چه اتفاقی می‌افتد؟ حتی وقتی جوانان با تجربیاتی که کاملاً «غیرعادی» به نظر می‌رسیدند، می‌آمدند، چگونه می‌توانستم به آنها کمک کنم تا به سمت «عادی» برگردند اگر نمی‌دانستم آن چیست؟

البته بین هیجان و روانشناسی تربیتی رابطه ای وجود دارد. هیجان و روانشناسی تربیتی دو حوزه به هم پیوسته هستند که تأثیر عمیقی بر یادگیری و آموزش دارند. ما می دانیم که هیجان چگونه بر فرآیندهای یادگیری، انگیزش، توجه و حافظه تأثیر می‌گذارد. در کلاس درس کاربردهای بیشماری دارد. راهکارهایی را بر اساس اصول روانشناسی تربیتی برای مدیریت هیجانات مثبت و منفی در محیط آموزشی ارائه شده است. منابع پژوهشی بیشماری رامی توان با استفاده از جستجوی وب، مقالات یا منابع معتبر در این زمینه پیدا کرد.

در این نوشتار ابتدا یک توضیح کلی در رابطه حیاتی هیجان و روانشناسی تربیتی ارائه می کنم. و در بخشهای بعدی ماهیت هیجان، عاطفه، و خلق­و­خو، و انواع آنها را ارائه خواهم کرد و رابطه آنها را – بخصوص با متغیرهای آموزشی و تربیتی کنکاش خواهم کرد.

رابطه هیجان و روانشناسی تربیتی

در قلب فرآیند یادگیری، دو نیروی قدرتمند قرار دارد: شناخت (Cognition) و هیجان (Emotion). روانشناسی تربیتی به مطالعه چگونگی یادگیری افراد در محیط‌های آموزشی می‌پردازد و امروزه تقریباً تمامی نظریه‌های پیشرو بر این نکته تأکید دارند که یادگیری بدون هیجان، یادگیری عمیق و پایداری نخواهد بود.

۱. هیجان به عنوان دروازه توجه و حافظه

مغز انسان، هیجانات را اولویت‌بندی می‌کند. محتوایی که با یک پاسخ هیجانی قوی (مثبت یا منفی) همراه باشد، به طور مؤثرتری در حافظه رمزگذاری می‌شود.

توجه (Attention): یک محیط هیجان‌انگیز، چه از طریق علاقه فردی یا کنجکاوی، توجه دانش‌آموز را جلب می‌کند. ما به چیزهایی توجه می‌کنیم که برای ما از لحاظ عاطفی اهمیت دارند.

رمزگذاری (Encoding): زمانی که یادگیری با شور و شوق یا حتی یک چالش دوستانه همراه است، مدارهای عصبی قوی‌تری برای ذخیره اطلاعات ایجاد می‌شود. این امر باعث می‌شود اطلاعات نه تنها در حافظه کوتاه‌مدت، بلکه در حافظه بلندمدت نیز باقی بمانند.

۲. نقش هیجانات مثبت (علاقه‌مندی، شادی، رضایت)

هیجانات مثبت نقش حیاتی در ایجاد یک محیط یادگیری سازنده دارند:

افزایش انگیزه درونی: زمانی که دانش‌آموز از یادگیری لذت می‌برد، انگیزه او از "باید انجام دهم" به "می‌خواهم بدانم" تغییر می‌کند. این همان انگیزه درونی است که بهترین نتایج را در پی دارد.

خلاقیت و انعطاف‌پذیری: در حالت‌های عاطفی مثبت، افراد دیدگاه وسیع‌تری پیدا می‌کنند و مایل به ریسک‌پذیری‌های فکری و خلاقانه می‌شوند.

ایجاد ارتباطات: هیجانات مثبت باعث تقویت روابط مثبت بین معلم و دانش‌آموز و همچنین همکلاسی‌ها می‌شود که خود یک بستر اجتماعی قوی برای یادگیری است.

۳. تأثیر هیجانات منفی (اضطراب، ترس، خستگی)

هیجانات منفی، اگرچه همیشه مخرب نیستند، اما در صورت کنترل نشدن می‌توانند مانع بزرگی باشند:

اضطراب عملکردی (Performance Anxiety): اضطراب بیش از حد، به‌ویژه در آزمون‌ها، منابع شناختی مغز را به سمت مدیریت تهدید (Fight or Flight) هدایت می‌کند و ظرفیت حافظه کاری (Working Memory) را برای پردازش اطلاعات جدید اشغال می‌کند.

کاهش خودکارآمدی: شکست‌های مکرر همراه با احساس ناامیدی، باور دانش‌آموز به توانایی‌های خود (خودکارآمدی) را تضعیف کرده و منجر به یادگیری اجتنابی می‌شود.

یادگیری سطحی: در حالت استرس شدید، افراد تمایل دارند به جای درک عمیق، صرفاً مطالب را حفظ کنند تا از موقعیت استرس‌زا رها شوند.

۴. رویکرد روانشناسی تربیتی مدرن: هوش هیجانی  (Emotional Intelligence)

روانشناسی تربیتی نوین تأکید می‌کند که وظیفه آموزش تنها انتقال دانش نیست، بلکه پرورش هوش هیجانی است. این امر شامل موارد زیر است:

شناسایی و نام‌گذاری هیجانات: کمک به دانش‌آموزان برای اینکه بفهمند چه احساسی دارند.

تنظیم هیجان: آموزش راهکارهایی برای مدیریت مؤثر اضطراب، ناامیدی و عصبانیت.

همدلی: درک هیجانات دیگران برای تعامل سازنده‌تر.

نتیجه‌ آنکه، هیجان، نه یک مزاحم، بلکه بستر و انرژی لازم برای یادگیری است. روانشناسی تربیتی به دنبال ایجاد محیط‌هایی است که در آن هیجانات منفی به حداقل رسیده و هیجانات مثبت به حداکثر پتانسیل خود برای تسهیل یادگیری عمیق و معنادار برسند. این نمای کلی راهکارهای عملی برای معلمان جهت استفاده از هیجان در کلاس درس را نوید می دهد.

مطالعه هیجان در مجله اینترنتی روان تنظیم در صدد آن است که در این زمینه تولید محتوای مناسب در مورد رابطه هیجان و روانشناسی تربیتی برای شما تهیه کند.

بنابراین شروع به بررسی و درک تحقیقات در مورد هیجان ها کردم و متوجه شدم که بسیاری از روانشناسان به هیجان ها علاقه دارند و هیجان ها را به روش‌های مختلفی بررسی کرده‌اند. آنها به هیجان ها در فرهنگ‌های مختلف نگاه کرده‌اند؛ آنها تأثیر هیجان ها را بر بدن ما، بر نحوه تفکر ما، و بر عملکرد ما در وظایف مختلف بررسی کرده‌اند. من مجذوب یادگیری نحوه عملکرد هیجان ها و عملکرد آنها و پیوند دادن این موضوع با آنچه در مورد درمان مشکلات مختلف شدم. از یافتن پیوند قوی بین علم هیجان ها و درمان - به ویژه درمان شناختی رفتاری (CBT) - شگفت‌زده شدم. در واقع، کنار هم قرار دادن این دو دانش، بسیاری از اسراری را که مدتی در مورد آنها کنجکاو بودم، توضیح داد.

بنابراین مطالعه هیجان برای من یک اثر مهم است. مطالعه هیجان به برخی از سوالاتی که در طول دوران حرفه‌ای قبلی‌ام با آنها دست و پنجه نرم می‌کردم، پاسخ داده است. برای مثال:

• عملکرد خشم چیست؟

• چرا غمگینی شدید با درماندگی و ناامیدی مرتبط است؟

• چگونه می‌توانیم تشخیص دهیم که به هیجان ها به شیوه‌ای سالم پاسخ می‌دهیم؟

• اگر هیجان شرمندگی داشته باشم چه باید بکنم؟

• دقیقاً چه چیزی یک مشکل سلامت روان محسوب می‌شود؟

این سوال آخر مدت زیادی بود که با آن دست و پنجه نرم می‌کردم. سعی کردم در مورد آن بخوانم، سعی کردم آن را بفهمم و با انجام دادن، گفتن و فکر کردن مانند اطرافیانم، خرد پذیرفته شده را اتخاذ کنم، اما هیچ چیز جواب کافی نداد. من هرگز، در ذهن خودم، واقعاً نمی‌توانستم بفهمم که چه چیزی اساساً در مورد افرادی که با آنها کار می‌کردم و نحوه تفکر، هیجان و رفتار من متفاوت بود.

این من را به نتیجه‌ای رساند که شما را به بررسی آن در مطالعه هیجان دعوت می‌کنم: هیچ چیز اساساً متفاوتی در مورد هیجان هایی که همه ما تجربه می‌کنیم و روش‌هایی که آنها را تجربه می‌کنیم، با دیگر عوامل روانشناختی وجود ندارد. چه در حال شکوفایی باشیم و چه با هیجان ها خود دست و پنجه نرم کنیم، همه عوامل روانشناختی به یک شکل کار می‌کنند. تفاوت‌ها از نحوه پاسخ ما به هیجان هایمان ناشی می‌شود: مشکلات عاطفی نتیجه روش‌های مشکل‌ساز پاسخ به هیجان ها هستند. اگر بتوانیم هیجان ها را درک و بپذیریم، روش‌های مفید پاسخ به هیجان ها را تحمل و استفاده کنیم و بفهمیم چگونه از تله‌های عاطفی خارج شویم، تمام اطلاعات لازم برای داشتن زندگی‌های کامل و سالم، و البته محیط سالم کلاس های آموزشی را داریم. این همان چیزی است که مطالعه هیجان ارائه می‌دهد. اگر عجیب به نظر می‌رسد، ادامه مطلب را بخوانید، زیرا مقاله‌های بعدی همه چیز را با جزئیات بیشتری توضیح می‌دهند.

من یک متخصص دانشگاهی هستم، بنابراین مطالعه هیجان در مجله اینترنتی روان تنظیم طوری طراحی شده است که از نظر آکادمیک دقیق باشد و در عین حال خواندن آن آسان باشد. همانند بقیه بخش­های مجله اینترنتی روان تنظیم این هدف بتدریج حاصل می شود و هدف وبلاگ هم معمولا همین است: ارائه مطالبی که در حال بررسی هستند. (تا زمانی که وب سایتم را راه اندازی کنم یا مطالب را چاپ رسمی کنم.) البته به منابع اولیه و روتین و کلاسیک مطالب در داخل مقاله اشاره می کنم اما منابع اصلی را ذکر نمی کنم تا زمانیکه مقالات به پختگی لازم برسند. در وبلاگ هم معمولا ویرایش زیادی صورت می گیرد. شیوه من مطالعه آمیخته فاصله دار است، همانگونه که در ترتیب مقالات جدید رعایت می کنم.

من از گردآوری مجله اینترنتی روان تنظیم لذت برده‌ام. سال‌ها از کاوش در ایده‌های مطرح‌شده در کتابها و مقالات (و ویدئو ها و پادکست ها)، و بحث در مورد آنها لذت برده‌ام. من از همه اینها به صورت روزانه برای خودم و در کارم استفاده می‌کنم. همچنین از نوشتن و اطمینان از اینکه ایده‌ها در ذهنم واضح هستند تا بتوانم آنها را به درستی با شما به اشتراک بگذارم، لذت برده‌ام. امیدوارم از خواندن مجله اینترنتی روان تنظیم لذت ببرید و در پاسخ به هر چیزی که باعث شده آن را انتخاب کنید، پاسخ‌ها و ایده‌هایی ارائه دهید و در مورد اشکالات هم نکته سنجی کنید.

لازم به توضیح است که هدف مجله اینترنتی روان تنظیم آگاهی دادن به دانشجویان در مورد حیطه روانشناسی تربیتی شناختی و سامان دادن یک مرجع مناسب برای این رشته است.

مجله اینترنتی روان تنظیم

Online Journal of Ravantanzim

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

مدیر مسئول: محمود دلیر عبدی نیا

روانشناس تربیتی با دیدگاه شناختی

دانش آموخته دانشگاه تهران

لطفا نظرات و پیشنهادات خود را از طریق بخش نظرات مجله اینترنتی روان تنظیم و یا از طریق ایمیل برای ما ارسال کنید.

استفاده از مطالب ارائه شده در این پایگاه، صرفا با ذکر منبع آزاد می باشد.