ارزشیابیِ مشارکتی خود تنظیم

اولین مربی شناختی در ایران

======================================

جمعه - 19 تیر 1405

مجله اینترنتی روان تنظیم

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

ارزشیابیِ مشارکتی خود تنظیم‌

تطابق ارزشیابی و تنظیم گری

تطابق ساختاریِ ارزشیابی و تنظیم گری

هر چهار مؤلفهٔ اصلی تنظیم گری (هدف‌گذاری، پایش، تفسیر بازخورد، و تعدیل اقدام) در قلب ارزشیابی کلاسیِ مؤثر حضور دارند(آلال، ۲۰۱۰):

- هدف‌گذاری: «شفاف‌سازی اهداف یادگیری»

- : «جمع‌آوری و ارزیابی شواهد یادگیری»

- تفسیر بازخورد: «ارائهٔ بازخورد دربارهٔ موقعیت نسبت به اهداف»

- تعدیل اقدام: «تعدیل تدریس معلم» و «تغییر فرایندهای یادگیری و بازنگری محصولات توسط دانش‌آموز»

این تطابق نشان می‌دهد که ارزشیابی، یک فعالیت بیرونی و تحمیلی بر یادگیری نیست، بلکه عینِ فرایند درونیِ یادگیری است که در سطح کلاس نهادینه شده است.

پرسش‌های سه‌گانهٔ هاتی و تیمپرلی (۲۰۰۷)؛ چارچوبی برای کنش‌گریِ دانش‌آموز:

سه پرسش هاتی و تیمپرلی ، مدل چهارمرحله‌ایِ آلال را به زبانی دانش‌آموزی ساده‌سازی می‌کنند و در واقع ذهنیتِ تنظیم‌گری را به درونِ دانش‌آموز منتقل می‌کنند:

- "به کجا می‌روم؟" ← هدف‌گذاری (شناختِ مقصد)

- "چگونه پیش می‌روم؟" ← پایش و تفسیر بازخورد (شناختِ فاصلهٔ خود تا مقصد)

- "گام بعدی کجاست؟" ← تعدیل اقدام (تصمیم‌گیری برای ادامهٔ مسیر)

گسترشِ دامنهٔ کاربردِ سه پرسشِ هاتی و تیمپرلی از سطحِ دانش‌آموز به سطحِ معلم

این پرسش‌ها نه تنها ابزاری برای خودتنظیمیِ دانش‌آموزان، بلکه چارچوبی برای عملکردِ حرفه‌ایِ معلمان مؤثر نیز هستند. یک راهنمای عملی که نشان می‌دهد چگونه معلمان و دانش‌آموزان به‌طور هم‌زمان و مشارکتی می‌توانند این سه پرسش را در یک چرخهٔ منسجم شامل شفاف‌سازی هدف ← جمع‌آوری و تفسیر شواهد ← تعدیل اقدام، به کار گیرند.

۱. دوگانگیِ کاربردِ پرسش‌ها

نکتهٔ کلیدی این بخش، هم‌سانیِ پرسش‌ها برای دو کنشگرِ متفاوت است:

- دانش‌آموز: این پرسش‌ها را برای تنظیمِ یادگیریِ خود به کار می‌برد (خودتنظیمی).

- معلم: همین پرسش‌ها را برای تنظیمِ تدریسِ خود و هدایتِ یادگیریِ دانش‌آموزان به کار می‌برد (تنظیم گریِ دیگرساخته یا آموزشی).

این هم‌سانی نشان می‌دهد که تنظیم گری یک فرایندِ مشترک است و نه یک وظیفهٔ منحصر به فرد برای یکی از دو طرف.

۲. سه کنشِ محوری در پاسخ به پرسش‌ها:

پاسخ به این سه پرسش در قالب یک توالیِ سه‌گانهٔ عملیاتی ساختار می‌یابد:

- (۱) به کجا می‌روم؟ - شفاف‌سازیِ اهداف یادگیری و معیارهای تکلیف - معلم و دانش‌آموز (به‌طور مشترک)

- (۲) چگونه پیش می‌روم؟ - جمع‌آوری و تفسیرِ شواهدِ پیشرفت - معلم (برای ارزشیابی) و دانش‌آموز (برای خودارزیابی)

- (۳) گام بعدی کجاست؟ - اقدام از طریقِ تعدیلِ تدریس یا فرایندهای یادگیری - معلم (تعدیلِ آموزش) و دانش‌آموز (تعدیلِ یادگیری)

۳. مشارکتِ هم‌ترازِ معلم و دانش‌آموز (Co-regulation):

تنظیم گریِ مشترک (Co-regulation) یعنی:

- معلم به‌تنهایی مسئولِ تنظیم گری نیست.

- دانش‌آموز نیز به‌تنهایی مسئول نیست.

- بلکه هر دو در یک فرایندِ تعاملی، با پرسش‌های یکسان، اما با نقش‌های مکمّل، به تنظیمِ یادگیری می‌پردازند. این نقطه‌ی عطفی است از ارزشیابیِ تحمیلی به ارزشیابیِ مشارکتی.

۴. ابزارِ عملیاتی‌سازی

از سطحِ نظری به سطحِ عملی حلقهٔ اتصالِ نظریه و عمل معرفی می‌شود:

- چگونه اهداف را شفاف کنیم؟

- چه شواهدی را جمع‌آوری کنیم و چگونه تفسیرشان کنیم؟

- چه تعدیل‌هایی مؤثرترند و چگونه اعمال می‌شوند؟

۵. چرخه‌ای نه خطی

اگرچه توالیِ «شفاف‌سازی ← جمع‌آوری و تفسیر ← اقدام» را خطی توصیف می‌کنند، اما در عمل این یک چرخهٔ بازخوردی است: اقدامِ جدید، اهداف را دوباره شفاف‌تر می‌کند، شواهدِ تازه جمع‌آوری می‌شود، و چرخه ادامه می‌یابد. این همان پویاییِ «تنظیم گریِ مستمر» است.

نتیجه‌گیریِ نهایی:

این تحلیل، وحدتِ رویهٔ معلم و دانش‌آموز را در فرایندِ ارزشیابیِ تنظیم‌گرانه به تصویر می‌کشد. پیامِ کلیدی آن است که ارزشیابیِ مؤثر، یک کنشِ یک‌طرفه از سوی معلم نیست، بلکه گفت‌وگوییِ ساختاریافته است که در آن هر دو طرف با استفاده از یک زبانِ مشترک (همان سه پرسش)، به‌طور مستمر به پایش و بهبودِ یادگیری می‌پردازند.

Allal, L. (2010). Assessment and the regulation of learning. In E.B.P. Peterson (Ed.), International encyclopedia of education (Vol. 3, pp. 348–352). Oxford: Elsevier. Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77, 81–112.

مجله اینترنتی روان تنظیم

Online Journal of Ravantanzim

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

مدیر مسئول: محمود دلیر عبدی نیا

روانشناس تربیتی با دیدگاه شناختی

دانش آموخته دانشگاه تهران

اولین مربی شناختی در ایران

لطفا نظرات و پیشنهادات خود را از طریق بخش نظرات مجله اینترنتی روان تنظیم و یا از طریق ایمیل برای ما ارسال کنید.

استفاده از مطالب ارائه شده در این پایگاه، صرفا با ذکر منبع آزاد می باشد.

مجموعه انتشاراتی روان تنظیم

عنوان	هدف	پلتفرم
مجله اینترنتی روان تنظیم (تخصصی)	پژوهشی-نظریه پردازی	بلاگ اسکای
اندیشکده روان تنظیم	ایده پردازی	ویرگول
مجله اینترنتی یادگیری و آموزش (روان تنظیم)	یادگیری و آموزش	رز بلاگ
مجله اینترنتی خلاقیت (روان تنظیم)	خلاقیت	رز بلاگ
مجله کسب و کار روان تنظیم	کسب و کار	بلاگیکس
مجله اینترنتی آموزش و پرورش مدرن	کاربردی-پرورشی	بلاگفا