خودتنظیمی مربی معلمان و کاندیداهای معلمی

شنبه - 22 شهریور 1404

مجله اینترنتی روان تنظیم

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

یادگیری خودتنظیم

خودتنظیمی مربی معلمان و کاندیداهای معلمی

مراحل چرخه‌ای خودتنظیمی، مسئولیت‌های مربی معلمان، وظایف کاندیداهای معلمی

مراحل چرخه خودتنظیمی، مسئولیت‌های مربیان معلمان، و وظایف دانشجویان معلمی را با مثال‌های کاربردی برایتان شرح می‌دهم. این موضوع نه تنها به بهبود عملکرد تحصیلی و حرفه‌ای کمک می‌کند، بلکه راهی برای رسیدن به موفقیت‌های پایدار در زندگی نیز هست.

تصور کنید یک دونده ماراتن می‌خواهید باشید. آیا همینطور بی‌هدف شروع به دویدن می‌کنید؟ مسلماً خیر. شما باید برنامه‌ریزی کنید، تمرین کنید، عملکردتان را بسنجید، و بعد از مسابقه هم نقاط قوت و ضعفتان را بررسی کنید. چرخه خودتنظیمی هم دقیقاً همین‌طور است. این یک فرآیند فعال و سازنده است که در آن افراد اهداف خود را تعیین می‌کنند، برای رسیدن به آن‌ها برنامه‌ریزی می‌کنند، عملکردشان را نظارت می‌کنند و در نهایت بر اساس نتایج، رفتارشان را تنظیم می‌کنند.

مربیان معلمان، و دانشجویان معلمی نیز یرای حداکثر بهره برداری از خود تنظیمی باید یصورت فعال و سازنده در خودتنظیمی خود و فراگیرانشان فعال باشند. مهارت در فرایندهای زیر مجموعه خود تنظیمی اهداف کوتاه مدتی هستند که در هدف بلند مدت خود تنظیمی ادغام و یکپارچه می شوند. خود تنظیمی یک فرایند یکپارچه ای است که در مسیر های گوناگون جریان پیدا می کند و بصورت چرخه ای مداوم فعالیتهای تنظیمی را پایش می کند و آنها را تکامل می دهد. با تمرین فعال و سنجیده فرایند یکپارچه بتدریج شکل می گیرد. این چرخه شامل سه مرحله اصلی است:

دوراندیشی (Forethought): پیش از انجام کار، برنامه‌ریزی و انگیزه‌سازی.

 عملکرد (Performance): حین انجام کار، نظارت و کنترل.

 خوداندیشی (Self-Reflection): پس از انجام کار، ارزیابی و تنظیم.

هر مرحله دارای زیر مرحله های متعددی است که مربیان دانشجو معلمان و خود دانشجو معلمان در آنها نقش فعالی اتخاذ می کنند. در ذیل با مثال های انتخابی برای مسئولیت‌های مربی معلمان در افزایش کسب مهارت‌های خودتنظیمی و وظایف کاندیداهای معلمی برای کسب مهارت‌های خودتنظیمی این فرایند را شرح می دهم.

برنامه‌ریزی برای موفقیت

دوراندیشی (Forethought):

این مرحله قبل از شروع یک فعالیت یا وظیفه اتفاق می‌افتد و شامل برنامه‌ریزی، تنظیم اهداف، و فعال کردن انگیزه‌ها برای رسیدن به آن‌هاست. مثل گرم کردن قبل از ورزش.

زیرفرآیندهای دوراندیشی

تعیین هدف

تعیین اهداف نزدیک خاص با کیفیت بالا؛ تعیین اهداف دقیق و با کیفیت برای یادگیری و عملکرد.

نشان دادن تعیین هدف به عنوان بخش حیاتی آموزش و یادگیری: مربی به دانشجو معلم کمک می‌کند تا برای تدریس یک مفهوم پیچیده، اهداف یادگیری مشخص و قابل اندازه‌گیری (مثلاً "دانش‌آموزان بتوانند مفهوم 'فتوسنتز' را با ذکر سه مثال توضیح دهند") تعیین کند.

تعیین اهداف تقریبی مناسب برای کار: دانشجو معلم برای ارائه درس تاریخ، هدف "آماده‌سازی یک طرح درس دقیق برای ۳۰ دقیقه تدریس مؤثر" را تعیین می‌کند

برنامه‌ریزی استراتژیک

انتخاب یک استراتژی خاص برای برآورده کردن خواسته‌های وظیفه؛ انتخاب استراتژی‌های مناسب برای رسیدن به اهداف و برنامه‌ریزی دقیق.

الزام به برنامه‌ریزی اولیه که مختص به هر وظیفه باشد و در یک برنامه‌ریز روزانه منعکس شود: مربی به دانشجو معلم پیشنهاد می‌دهد که از روش‌های تدریس مشارکتی برای درس علوم استفاده کند و به او در تنظیم یک برنامه‌ریز روزانه برای تقسیم وظایف کمک می‌کند.

برنامه را در جدول روزانه ثبت کنید تا وظایف را به صورت استراتژیک تنظیم کنید و زمان کافی برای انجام برنامه داشته باشید.            دانشجو معلم تصمیم می‌گیرد برای درس ریاضی، از استراتژی حل مسئله گروهی استفاده کند و در برنامه‌ریزیش، زمان‌های مشخصی برای مطالعه، طراحی فعالیت و تمرین تدریس در نظر می‌گیرد

خودکارآمدی

باورهای فردی در مورد توانایی خود برای یادگیری یک کار خاص؛ باور فرد به توانایی خود در یادگیری و انجام یک کار

فراهم کردن فرصت‌هایی برای دستیابی به اهداف که منجر به افزایش انگیزه و سطوح بالاتر خودکارآمدی می‌شود: مربی با ارائه بازخوردهای سازنده و فرصت‌های موفقیت‌آمیز کوچک، به دانشجو معلم کمک می‌کند تا اعتماد به نفس خود را در مدیریت کلاس افزایش دهد. مثلاً "شما توانایی مدیریت کلاس را در فعالیت‌های گروهی کوچک دارید."

برای وظایف خاصی که خودکارآمدی را افزایش می‌دهند، اهدافی تعیین کنید: دانشجو معلم برای تدریس، با تمرین جلوی آینه یا همکلاسی‌ها، به خود می‌گوید "من می‌توانم این درس را به بهترین شکل ارائه دهم و کلاس را کنترل کنم."

جهت گیری هدف

یادگیری یا تسلط بر هدف؛ تمرکز بر یادگیری و تسلط بر موضوع به جای صرفاً کسب نمره.

ارائه تکالیف چالش‌برانگیز که توانایی‌های دانشجو معلمان را افزایش می‌دهد: مربی تکالیف چالش‌برانگیز اما قابل دستیابی ارائه می‌دهد تا دانشجو معلم به عمق یادگیری اهمیت دهد (مثلاً "طراحی یک پروژه درسی که نیاز به تحقیق عمیق دارد").

برای مواقعی که نمره پایین ممکن است انگیزه را از بین ببرد، اهداف دوره را برای خودتان یادآوری کنید: دانشجو معلم به جای حفظ کردن برای امتحان، روی درک کامل مفاهیم تدریس و نحوه کاربرد آن‌ها در کلاس واقعی تمرکز می‌کند

انتظار نتیجه

پیامدهای مورد انتظار اقدامات؛ پیش‌بینی پیامدهای اقدامات خود.

با الگوبرداری از اهداف خودساخته و انتظارات شخصی از نتایج، انتظار نتیجه را به اهداف پیوند دهید. مربی با الگو قرار دادن اهداف خود (مثلاً "با تدریس خوبم، انتظار دارم دانشجو معلمان به سطح بالایی از فهم برسند")، به دانشجو معلم نشان می‌دهد که نتایج مثبت از تلاش و برنامه‌ریزی می‌آید.

هنگام تعیین هدف، انتظار نتیجه پیش‌بینی‌شده برای آن هدف را پیوند دهید. دانشجو معلم پیش‌بینی می‌کند که اگر طرح درس خود را به خوبی آماده کند و تمرین کند، یک تدریس موفق و جذاب خواهد داشت.

علاقه ذاتی

علاقه به وظیفه ناشی از خودانگیزشی هنگام کار بر روی آن؛ میل و انگیزه درونی برای انجام یک کار.

تفکر و بحث در مورد چگونگی برخورد با کلاس‌های مختلف برای تعیین علایق و انگیزه‌ها را تشویق کنید. مربی دانشجو معلم را تشویق می‌کند تا در مورد روش‌های تدریس خلاقانه و جذاب برای دروس مورد علاقه‌اش فکر کند و علاقه‌اش را با دانشجو معلمان به اشتراک بگذارد.

اهداف را با «من از انجام آن لذت می‌برم» شروع کنید تا علاقه به کار را تشویق کنید. دانشجو معلم موضوعات مورد علاقه‌اش را در درس‌هایی که باید تدریس کند، پیدا می‌کند و با خود می‌گوید: "از طراحی یک فعالیت کلاسی در مورد تاریخ باستان که همیشه دوست داشتم، واقعاً لذت می‌برم

زیرفرآیندهای عملکرد

این مرحله زمانی است که فرد در حال انجام وظیفه است و شامل فرآیندهایی برای نظارت و کنترل عملکرد خود است. دقیقاً مثل زمانی که دونده در حال دویدن ماراتن است و باید به ضربان قلبش، سرعتش و نحوه نفس کشیدنش توجه کند.

تمرکز توجه

روی عملکرد خود متمرکز بمانید، به راحتی حواستان پرت نشود؛ حفظ تمرکز بر وظیفه و جلوگیری از حواس‌پرتی.

راهکارهایی برای جلب توجه در مواقع بی‌حوصلگی نشان دهید: مربی راه‌هایی برای بازگرداندن تمرکز در طول تدریس (مثلاً "وقتی حواست پرت شد، یک لحظه مکث کن و یک نفس عمیق بکش") نشان می‌دهد.

هنگام خیال‌پردازی، برای تمرکز روی وظایف، روی یک دفترچه یادداشت علامت بزنید؛ دانشجو معلم در طول تدریس، اگر حواسش پرت شد، به سرعت با یک سوال از دانش‌آموزان یا یک فعالیت کوتاه، دوباره تمرکز کلاس و خودش را بازمی‌گرداند.

خودآموزی

استفاده از تکنیک‌هایی مانند تصویرسازی و خودگویی برای کنترل عملکرد: از تصویرسازی و خودگویی برای کنترل عملکرد استفاده می‌کند.

با استفاده از خودگویی برای حل مسئله، خودآموزی را الگو قرار دهید: مربی با استفاده از خودگویی (مثلاً "خب، حالا باید این مشکل را مرحله به مرحله حل کنیم")، راه حل مسائل را به دانشجو معلم نشان می‌دهد.

از عبارات خاص خودگویی برای پیشرفت در یک کار یادگیری استفاده کنید: دانشجو معلم قبل از ورود به کلاس، خود را در حال تدریس موفق و مدیریت عالی کلاس تصور می‌کند و با خود می‌گوید: "من آماده‌ام و بهترین خودم را نشان خواهم داد".

خودنظارتی

آگاهی از کیفیت عملکرد خود در حین انجام کار: دانستن اینکه چه زمانی عملکرد خوبی دارد و چه زمانی ندارد.

به دانشجو معلمان یادآوری کنید که خودکارآمدی خود را پیگیری کنند تا نقاط قوت و ضعف خود را برای عملکرد یک تکلیف خاص مدیریت کنند. مربی به دانشجو معلم یادآوری می‌کند که به واکنش‌های دانش‌آموزان (مثلاً "آیا دانش‌آموزان متوجه می‌شوند؟ آیا فعال هستند؟") توجه کند تا نقاط قوت و ضعف خود را در تدریس تشخیص دهد.

خودکارآمدی را برای انجام وظیفه با ردیابی اثربخشی استراتژی انتخاب شده، پایش کنید: دانشجو معلم در حین تدریس، دائم به واکنش‌های دانش‌آموزان نگاه می‌کند و از خود می‌پرسد: "آیا سرعت تدریسم مناسب است؟ آیا همه درگیر هستند؟"

تأخیر در ارضای نیازها

به تعویق انداختن فعالیت‌های لذت‌بخش برای انجام وظایف مهم‌تر: به تعویق انداختن یک فعالیت لذت‌بخش (مثل مهمانی) تا بعد از انجام تکالیف یا مطالعه برای امتحان.

مرتباً به دانشجو معلمان یادآوری کنید که چگونه عوامل حواس‌پرتی ناشی از منابع اجتماعی را مدیریت کنند و اجازه ندهند که در انجام یک کار اختلال ایجاد کنند. مربی به دانشجو معلم توصیه می‌کند که برای موفقیت در دوره کارآموزی، اولویت‌بندی کند و از تفریحات بیش از حد در زمان‌های حساس خودداری کند.

اولویت‌هایی را تعیین کنید که تکمیل وظایف را قبل از فعالیت‌های اجتماعی و تفریحی فهرست کند و برای تکمیل به موقع یک کار پاداش دهد. دانشجو معلم برای آماده‌سازی طرح درس فردا، تماشای سریال مورد علاقه‌اش را به بعد از اتمام کار موکول می‌کند.

مدیریت زمان

برنامه‌ریزی و نظارت بر تخصیص زمان برای وظایف: برنامه‌ریزی وظایف با استفاده از چارچوب‌های زمانی و با پیش‌بینی و نظارت بر تخصیص زمان.

استفاده از ابزارهای مدیریت زمان در بخش‌های آموزش و یادگیری که به دانشجو معلمان کمک می‌کند تا از مدت زمان لازم برای انجام یک کار خاص آگاه شوند. مربی به دانشجو معلم کمک می‌کند تا با استفاده از برنامه‌ریزی دقیق، زمان لازم برای آماده‌سازی دروس و ارزیابی تکالیف را تخمین بزند.

مدیریت زمان با اولویت‌بندی وظایف و برنامه‌ریزی منظم برای انجام هر کار در یک بازه زمانی مشخص: دانشجو معلم برای آماده‌سازی یک کنفرانس، زمان‌های مشخصی (مثلاً ۲ ساعت برای تحقیق، ۱ ساعت برای سازماندهی، ۳۰ دقیقه برای تمرین) در نظر می‌گیرد و به آن پایبند می‌ماند.

پیامدهای شخصی

تعیین پاداش برای انجام به موقع کارها؛ تعیین پاداش‌های درونی برای تکمیل موفقیت‌آمیز کارها.

وظایف محول شده را طوری تنظیم کنید که شامل یک سیستم پاداش برای زمانی باشد که کار در بازه زمانی تعیین شده تکمیل شود. مربی به دانشجو معلم پیشنهاد می‌دهد که پس از اتمام یک تدریس دشوار و موفق، به خود پاداشی کوچک (مثلاً "یک ساعت استراحت و کتاب خواندن") بدهد.

وقتی انجام یک کار چالش‌برانگیز خیلی دشوار می‌شود، از پاداش‌های شخصی برای افزایش انگیزه استفاده کنید: دانشجو معلم پس از اتمام یک پروژه سخت و موفق، به خود قول می‌دهد که شب با دوستانش بیرون برود و این را به عنوان یک پاداش در نظر می‌گیرد.

کنترل محیطی

مدیریت حواس‌پرتی‌های محیطی: مدیریت حواس‌پرتی با خاموش کردن تلفن همراه یا کامپیوتر.

به دانشجو معلمان در مورد موارد زیر حق انتخاب بدهید: کجا کار می‌کنند وبا چه کسی آنها به بهترین شکل کار می‌کنند. مربی به دانشجو معلم پیشنهاد می‌کند که برای تمرکز بیشتر، در مکانی آرام و بدون حواس‌پرتی طرح درس خود را آماده کند و در صورت نیاز، تلفن همراه خود را خاموش کند.            

هنگام کار بر روی یک کار، شرایط محیطی را ارزیابی کنید و تصمیم به تغییر بگیرید. کجا کار به بهترین شکل می‌تواند با موفقیت انجام شود.     دانشجو معلم برای مطالعه و برنامه‌ریزی، کتابخانه دانشگاه را انتخاب می‌کند و موبایلش را روی حالت پرواز می‌گذارد تا تمرکزش به هم نخورد

جستجوی کمک

درخواست کمک و راهنمایی از دیگران در صورت نیاز. درخواست راهنمایی یا پاسخ از یک همکار یا معلم برای پیشبرد یک کار. مربی با تشویق به پرسیدن سوال و ارائه راه‌حل‌های مشترک، انگ منفی جستجوی کمک را از بین می‌برد (مثلاً "پرسیدن سوال نشانه هوشمندی است، نه ضعف").

با شناسایی و تعریف رفتارهای استراتژیک در جستجوی کمک، انگ منفی ناشی از درخواست کمک را از بین ببرید. فعال باشید و از منابع مناسب کمک بگیرید. دانشجو معلم وقتی در تدریس یک مفهوم دشوار به مشکل برمی‌خورد، از مربی خود یا یک استاد راهنما کمک می‌گیرد. |

زیرفرآیندهای خوداندیشی

این مرحله پس از اتمام وظیفه اتفاق می‌افتد و شامل ارزیابی عملکرد، تعیین دلایل موفقیت یا شکست، و تنظیم رفتار برای آینده است. درست مثل زمانی که دونده ماراتن پس از مسابقه، آمار دویدنش را بررسی می‌کند و برای مسابقه بعدی، نقاط ضعفش را بهبود می‌بخشد.

خودارزیابی

ارزیابی عملکرد و مقایسه آن با استانداردها. به دنبال فرصت‌هایی برای تأمل و ارزیابی عملکرد باشید.

معیارهای روشنی برای دانشجو معلمان فراهم کنید تا بتوانند کار خود را با استاندارد مقایسه کنند. مربی معیارهای روشنی برای یک تدریس موفق (مثلاً "دانش‌آموزان در فعالیت‌های گروهی فعال بودند و به اهداف یادگیری رسیدند") به دانشجو معلم ارائه می‌دهد تا بتواند تدریس خود را ارزیابی کند.

استفاده از معیارها و مقایسه‌های مرتبط با هدف برای ارزیابی عملکرد: دانشجو معلم پس از تدریس، از خود می‌پرسد: "آیا به تمام اهداف درسی که تعیین کرده بودم رسیدم؟ آیا دانش‌آموزان مطلب را درک کردند؟" و با معیارهای تدریس خوب مقایسه می‌کند

اسناد‌ها

تعیین دلایل موفقیت یا شکست (مثلاً به تلاش خود نسبت دادن، نه شانس). به جای توانایی پایین، ارتباط بین عملکرد و استفاده از استراتژی را پیدا کنید.

هنگام ارائه بازخورد برای کاری که با موفقیت یا عدم موفقیت انجام شده است، دانشجو معلمان را به جای شرایط تکلیف، بر تلاش‌هایشان متمرکز کنید. مربی به دانشجو معلم کمک می‌کند که موفقیت‌هایش را به تلاش و استراتژی‌های خوبش (مثلاً "تدریس شما عالی بود چون خوب برنامه‌ریزی کرده بودید و از مثال‌های جذاب استفاده کردید") و نه صرفاً به شانس، نسبت دهد.

به دنبال نقاط قوت و ضعف باشید تا موفقیت یا عدم موفقیت در انجام وظایف را به آنها نسبت دهید. دانشجو معلم اگر در یک تدریس موفق بود، آن را نتیجه تلاش و آمادگی کامل خود می‌داند. اگر هم موفق نبود، دلیل را در انتخاب استراتژی یا کمبود تمرین جستجو می‌کند.

واکنش‌های خود

بررسی روش‌های استفاده شده و جستجوی راه‌های مؤثرتر. نسبت به روش‌های استفاده شده، به دنبال روش‌های مؤثرتری برای انجام کار باشید.

مدل‌هایی از وظایف تکمیل‌شده ارائه دهید که استراتژی‌هایی را که منجر به تکمیل موفقیت‌آمیز وظیفه شده‌اند، مشخص کنند. مربی مدل‌های تدریس موفق را به دانشجو معلم نشان می‌دهد و راه‌های جایگزین برای بهبود نقاط ضعف (مثلاً "می‌توانستید از بازی‌های آموزشی بیشتری استفاده کنید") را پیشنهاد می‌دهد.

پذیرای امتحان کردن روش‌های جدید برای انجام انواع خاصی از وظایف باشید، حتی اگر روش‌های دیگر برایتان آشناتر و کم‌چالش‌تر باشند. دانشجو معلم پس از یک تدریس نه چندان موفق، به این فکر می‌کند که دفعه بعد چگونه می‌تواند روش تدریس خود را تغییر دهد یا از ابزارهای جدید استفاده کند.

رضایت از خود

ارزیابی میزان مطابقت عملکرد با استانداردها و احساس رضایت یا عدم رضایت. ارزیابی کنید که کار چقدر خوب انجام شده و آیا استانداردها رعایت شده است یا خیر.

با تعیین اهداف و برنامه‌های عملی با دانشجو معلمان که معیارهایی برای بررسی میزان مطابقت کار آنها با استانداردها ارائه می‌دهد، یادگیری بهینه را فراهم کنید. مربی با کمک به دانشجو معلم در تعیین اهداف واقعی و قابل دستیابی، به او کمک می‌کند تا از پیشرفت‌های خود رضایت بیشتری داشته باشد.

از بازخورد معلم برای ارزیابی میزان تطابق کار خود با استاندارد تکلیف استفاده کنید. دانشجو معلم پس از تکمیل یک طرح درس خلاقانه، با رضایت از خود می‌گوید: "این یکی واقعاً عالی شد و به استانداردهای یک طرح درس حرفه‌ای نزدیک است.

سازگاری

استفاده از بازخورد خوداندیشی برای بهبود برنامه‌ریزی‌های آینده. از بازخورد مرحله خوداندیشی برای تقویت یا حفظ باورهای دوراندیشی استفاده کنید.

به دانشجو معلمان کمک کنید تا با استفاده از بازخورد و خودارزیابی، در مورد چگونگی برنامه‌ریزی و انجام موفقیت‌آمیز تکالیف مشابه در آینده تصمیم‌گیری کنند. مربی به دانشجو معلم کمک می‌کند تا از اشتباهات گذشته درس بگیرد و آن‌ها را در تدریس‌های آینده به کار ببرد (مثلاً "با توجه به بازخورد امروز، برای جلسه بعدی، فعالیت‌های گروهی بیشتری را در نظر بگیر").

هنگام شروع کاری مشابه کاری که انجام داده‌اید، بازخورد و خودارزیابی را در نظر بگیرید. دانشجو معلم پس از یک تجربه تدریس، بازخوردها و خودارزیابی‌هایش را مرور می‌کند و تصمیم می‌گیرد برای تدریس بعدی، زمان بیشتری برای فعالیت‌های عملی دانش‌آموزان اختصاص دهد.

نتیجه‌گیری

همانطور که دیدید، چرخه خودتنظیمی یک فرآیند پیوسته و پویا است که در تمام جنبه‌های یادگیری و تدریس کاربرد دارد. برای یک مربی معلم، این به معنای حمایت و راهنمایی دانشجو معلم در هر سه مرحله است تا آن‌ها مهارت‌های خودتنظیمی را در خود پرورش دهند. برای یک دانشجو معلم نیز، به معنای پذیرش مسئولیت یادگیری خود و تلاش مداوم برای بهبود عملکرد است. به یاد داشته باشید، خودتنظیمی نه فقط یک مهارت، بلکه یک هنر است که با تمرین و ممارست می‌توان در آن استاد شد.

مجله اینترنتی روان تنظیم

Online Journal of Ravantanzim

مجله تخصصی روانشناسی تربیتی شناختی

مدیر مسئول: محمود دلیر عبدی نیا

روانشناس تربیتی با دیدگاه شناختی

دانش آموخته دانشگاه تهران

لطفا نظرات و پیشنهادات خود را از طریق بخش نظرات مجله اینترنتی روان تنظیم و یا از طریق ایمیل برای ما ارسال کنید.

استفاده از مطالب ارائه شده در این پایگاه، صرفا با ذکر منبع آزاد می باشد.